• menu

    Niks dagelijkse kost

    Sigrid Wertheim-Heck is lector voedsel en gezond leven aan de Aeres hogeschool in Almere. Als expert op het gebied van stedelijke voedelvoorziening werd ze uitgenodigd voor een serie lezingen in Moskou en Sint-Petersburg. Vooraf en achteraf aan de lezingen blogt ze over haar ervaringen, het voedsel en de stad.

    In 1991 studeerde ik een aantal maanden in Rusland (aan het Moskous Staatsinstituut voor Internationale Betrekkingen). Met vier andere Nederlandse studenten deelde ik woonruimte. In de winkels was niet zo veel te koop, wel brood maar nauwelijks iets van groenten. Voor groenten waren we vooral aangewezen op ‘de straat’.

    Voor onze lunch konden we nog terecht in de universiteitskantine, met dagelijks de keuze uit een-en-hetzelfde gerecht: ‘kasha’, gekookte grutten met een paar schijfjes komkommer. Maar voor de avondmaaltijd waren we aangewezen op de zwarte markt. Gelukkig waren er altijd wel ergens oude vrouwtjes die op straat wat kruiden (vooral veel dille) wortelen en ingemaakte augurken verkochten en als we geluk hadden bemachtigden we ergens wat worst. De grootste kans van slagen had je bij de ingang van het metrostation.

    Het was normaal om voor alles in de rij te staan. Sterker nog: wanneer je op straat een rij zag achter een vrachtwagen dan sloot je achteraan in de rij aan in de hoop op iets eetbaars. Ik herinner me nog goed hoe teleurgesteld ik was toen ik er na een halfuur wachten achter kwam dat de lading uit wc-papier (ook een schaars goed) bestond.

    Een keer ging ik uit eten in een ‘luxer’ restaurant, waar producten uit de ‘dollarwinkel’ werden geserveerd: ik heb nog nooit zo genoten van een blikje doperwtjes. Het simpelste voedsel leerde ik waarderen en bevriend gezelschap gaf de smaak aan het leven.

    Het was de zomer van de mislukte communistische coup. Het land was klaar voor verandering….

    Gewoon is niet gewoon

    Sinds midden jaren ‘90 ben ik niet meer in Moskou geweest. In Rusland is de voedselconsumptie gelukkig sterk veranderd. De schaarste van toen heeft plaatsgemaakt voor de vanzelfsprekendheid van de alomtegenwoordigheid van voedsel; van supermarkten en restaurants, tot fastfood en de Russische variant van Uber eat.

    Wat we als ‘gewoon’ beschouwen verandert continu. Meestal gebeurt dit geleidelijk. Zo is het vandaag de dag heel normaal om een maaltijd met ingrediënten vanuit de hele wereld thuis te laten bezorgen, zonder stil te staan bij wat dit voor het voedselsysteem betekent. We vinden het ‘gewoon’. Maar ondertussen staan we wereldwijd voor nieuwe uitdagingen. Bevolkingsgroei en verstedelijking, dwingen ons onze verhouding tot voedsel en het systeem dat we gebruiken om ons te voeden te herzien. Dat geldt ook zeker voor een stad als Moskou, een stad met ruim 12,5 miljoen inwoners.

    Wereldwijd buigen stedelijke overheden zich over de vraag hoe hun inwoners ook in de toekomst duurzaam van gezond en veilig voedsel te voorzien. De relatie tussen stedelingen en hun voedsel blijft veranderlijk. De overdaad die nu normaal is zal niet eeuwig duren.

    Embargo

    De Russen weten dit als geen ander. In 2014 sloot Rusland haar grenzen voor agrarische producten uit de VS en Europa naar aanleiding van geopolitieke spanningen ten gevolge van het Russische conflict met Oekraïne. Door dat voedselembargo zijn de handelsrelaties van Rusland van Europa verschoven richting Azië. Bovendien is de binnenlandse voedselproductie sterk toegenomen, waardoor Rusland meer zelfvoorzienend is geworden (dat kwam ook door een dalende olieprijs: voor het olie-exporterende Rusland betekende dat devaluatie van de roebel en stijgende voedselprijzen. Het zijn met name de stijgende voedselprijzen die een impuls gaven aan binnenlandse agrarische productie (investeren lokaal loont nu immers beter) en daarmee de ontwikkeling van de agrarische sector. Maar dat terzijde).

    Na vijfentwintig jaar ga ik terug naar Rusland. Ik ga op verschillende universiteiten in Moskou en Sint-Petersburg in gesprek met studenten over de stedelijke voedseluitdagingen van de toekomst. Deze jongere generatie kent de voedselschaarste alleen vanuit overlevering. Voor hen is de huidige overdaad ‘de normaal’. Hoe kijken zij naar de toekomst? Wat zijn hun ‘dromen’ en welke oplossingsrichtingen zien zij als ‘global citizen’ en local changemaker.

    Sigrid Wertheim-Heck hield tussen 9-12 december een aantal lezingen in Moskou en Sint-Petersburg in het kader van de serie ‘Dutch Science Talks’ getiteld Meeting the growing appetite of cities sustainably: a consumption perspective.